Stress in je relatie: wat als jullie elkaar niet meer begrijpen?

Marjolein van Belle
12 februari 2026

Geen gezamenlijke taal voor stress

Het begint vaak onschuldig. Twee mensen aan tafel, de werkdag zit erop. De één vertelt iets over werk, de ander knikt, maar blijft kijken naar het scherm. Er valt een stilte die nergens voor bedoeld is, en tóch voelt hij als een tik. “Wat is er?” vraagt de één. “Niks,” zegt de ander, te snel. Daarna volgt het bekende vervolg: iemand wordt stiller, de ander gaat juist praten, uitleggen, oplossen, vragen stellen, en voor je het weet is het geen gesprek meer maar een botsing tussen twee overladen zenuwstelsels die allebei proberen veilig te blijven.

In mijn praktijk hoor ik dit vaak terug, in allerlei varianten, en bijna altijd zit er hetzelfde onder: er is stress, maar er is geen gezamenlijke taal om die stress te herkennen en te benoemen. Dan wordt stress geen onderwerp waar je samen naar kunt kijken, maar een onzichtbare regisseur die bepaalt hoe jullie praten, hoe jullie elkaar lezen, en hoeveel ruimte er nog overblijft voor nuance.

Stress klinkt zelden als “ik ben gestrest”

Stress komt meestal niet binnen met een nette mededeling. Stress klinkt als: “Laat maar.” Stress klinkt als: “Kun je dat niet zelf bedenken?” Stress klinkt als grapjes die net iets prikken, of als controle die zich vermomt als behulpzaamheid. Bij de één trekt stress naar buiten: regelen, checken, plannen, vragen stellen, alvast drie stappen vooruit. Bij de ander trekt stress naar binnen: kortaf worden, wegkijken, stiller, later reageren, ‘ik weet het niet’ zeggen terwijl er vanbinnen juist veel gebeurt.

Zonder gezamenlijke taal wordt dat al snel persoonlijk. De regelaar ervaart de ander als koud of afwezig. De terugtrekker ervaart de ander als dwingend of kritisch. Terwijl ze in werkelijkheid allebei iets anders proberen te zeggen, alleen lukt het niet in woorden die de ander als veilig kan ontvangen.

Het misverstand: “jij doet zo” in plaats van “wij zitten in stress”

Wanneer er geen taal is, gaan mensen automatisch interpreteren. Een frons wordt een oordeel. Stilte wordt afwijzing. Een zucht wordt irritatie. Iemand die sneller praat, “wil gelijk”. Iemand die wegloopt, “kan het niet aan”. Dat zijn logische vertalingen als je het stress-signaal niet herkent, alleen ze sturen jullie verder uit contact.

Stress vernauwt het blikveld. Je ziet minder opties. Je hoort minder zachtheid in de stem van de ander, en je voelt minder ruimte om te twijfelen aan je eerste interpretatie. Het is alsof je systeem zegt: kies snel, want dit moet nu beslist worden. Op dat moment gaat het zelden nog over de vaatwasser, de planning of die opmerking van net. Het gaat over: ben ik veilig bij jou als het spannend wordt?

Waarom sommige koppels elkaar “kwijtraken” bij spanning

Ik hoor vaak zinnen als: “We praten best goed, totdat het te stressvol wordt.” Of: “In rustige tijden is het fijn, en zodra er spanning is, loopt het vast.” Dat zegt iets belangrijks: er is wel liefde, maar de manier waarop jullie met stress omgaan is niet gezamenlijk. Jullie hebben misschien allebei een eigen manier geleerd om door spanning heen te komen, en die manieren passen niet automatisch bij elkaar.

De één heeft geleerd: spanning betekent dat je het moet oplossen, anders wordt het erger. De ander heeft geleerd: spanning betekent dat je moet verdwijnen, anders wordt het gevaarlijk. Als die twee elkaar ontmoeten, ontstaat er een tragisch soort dans: de één komt dichterbij om contact te houden, de ander gaat weg om contact te overleven. Hoe harder de één probeert, hoe sneller de ander sluit. Hoe sneller de ander sluit, hoe harder de één gaat trekken. Zonder gezamenlijke taal lijkt het alsof de ander “zo is”, terwijl je eigenlijk naar een stressreactie kijkt.

Wat een gezamenlijke taal wél doet

Een gezamenlijke taal maakt stress bespreekbaar voordat het een conflict wordt. Het haalt de angel uit het persoonlijke verwijt en zet het terug in het domein van afstemming: “We zijn allebei moe,” in plaats van “Jij doet weer zo.” Het helpt ook om te onderscheiden wat er nu gebeurt en wat oud is. Want stress haalt oude overtuigingen makkelijk naar voren, juist wanneer de relatie belangrijk is.

Ik werk vaak met stellen die op een dag zeggen: “Zodra ik voel dat jij kort wordt, schiet ik in de stress en denk meteen: ik ben te veel.” Of: “Zodra jij stil wordt, hoor ik meteen: ik sta er alleen voor.” Als je die zinnen samen leert herkennen als stress-taal, verandert er iets. Dan wordt het minder een strijd om gelijk te krijgen en meer een zoektocht naar: wat helpt ons hier?

Hoe je die taal opbouwt, zonder dat het een ‘therapieproject’ wordt

Het begint meestal in een rustig moment, niet midden in de storm. Je kiest samen woorden die voor jullie kloppen, woorden die je ook in een normale week kunt zeggen zonder schaamte. Sommige mensen gebruiken kleurtaal: groen betekent “ik ben beschikbaar”, oranje betekent “ik ben gespannen maar ik kan nog praten”, rood betekent “ik heb even ruimte nodig want ik moe”. Andere mensen kiezen drie heel simpele zinnen die als een soort nooduitgang dienen, denk aan 'open en rustig', 'kort rust nodig' en 'laat mij maar even'.

Het gaat minder om de perfecte woorden en meer om de afspraak erachter: als ik dit zeg, neem me dan serieus, en je gaat niet onderhandelen. Ook niet als jou dat op dat moment bang of boos maakt. Dat is de kern van veiligheid in stress: dat je elkaar serieus neemt op het moment dat het systeem op scherp staat. Oefen met elkaar zodat je de woorden van de ander niet meer als afwijzing hoort, maar als informatie. Dat lukt niet altijd in één keer, maar het is leerbaar, juist omdat het zo concreet is.

De verborgen laag: stress bedekt vaak iets anders

Stress is ook een deken. Onder stress zit geregeld angst, verdriet, boosheid, pijn, schaamte, teleurstelling, machteloosheid. Alleen zijn dat gevoelens die je pas kunt voelen als er genoeg veiligheid is. Daarom gebeurt het zo vaak dat iemand pas achteraf kan zeggen wat er was. Op het moment zelf was hij vooral ‘aan’, ‘dicht’, ‘vol’, ‘klaar’. Als jullie daar samen taal voor ontwikkelen, komt er ruimte om later alsnog te landen bij de echte laag, zonder dat het meteen een crisis hoeft te worden.

Als je dit herkent

Als jullie geen gezamenlijke taal hebben voor stress, betekent dat niet dat jullie niet bij elkaar passen. Het betekent dat jullie op stress verschillende routes nemen, en dat die routes elkaar kruisen op een pijnlijke plek. De beweging is dan verrassend praktisch: maak stress zichtbaar vóórdat je elkaar gaat ervaren als vijand.


Meer lezen over soortgelijke kwesties?

Wil je het lichaamsgerichte hechtingswerk ervaren?
We denken graag met je mee, Zo kun je naar de kennismakingsworkshop komen of boek een individuele sessie in bij een van onze therapeuten.