Psychologisch trauma ontstaat wanneer een ervaring zo bedreigend, overweldigend of langdurig belastend is dat iemand die op dat moment onvoldoende kan verwerken. Het gaat daarbij om de combinatie van wat er gebeurt, hoe iemand het beleeft en welke gevolgen de ervaring houdt.
Een ernstig ongeluk, geweld, seksueel misbruik, oorlog of een levensbedreigende situatie kan traumatisch zijn. Ook herhaalde of langdurige ervaringen kunnen diepe gevolgen hebben, zeker wanneer iemand weinig mogelijkheid heeft om te ontsnappen, steun te krijgen of invloed uit te oefenen.
Tegelijk ontwikkelt lang niet iedereen na een ingrijpende gebeurtenis blijvende traumaklachten. Een heftige ervaring en psychologisch trauma zijn daarom niet automatisch hetzelfde.
Tijdens dreiging maakt het lichaam zich klaar om te overleven. De aandacht verscherpt, spieren kunnen zich aanspannen, hartslag en ademhaling veranderen en er kunnen reacties ontstaan die gericht zijn op vechten, vluchten, verstarren of afsluiten.
Wanneer het gevaar voorbij is, kan het lichaam weer tot rust komen. Bij traumatische stress lukt dat soms onvoldoende. Het zenuwstelsel blijft dan reageren alsof er opnieuw gevaar dreigt, ook wanneer iemand rationeel weet dat de situatie veilig is.
Dat kan zichtbaar worden in voortdurende alertheid, schrikachtigheid, vermijding, opdringende herinneringen, slaapproblemen of moeite om gevoelens en lichamelijke gewaarwordingen toe te laten. Bij sommige mensen ontstaat juist verdoving of dissociatie: een verminderd gevoel van contact met zichzelf, het lichaam of de omgeving.
Psychologisch trauma speelt zich daardoor niet alleen af in gedachten en herinneringen. Stressregulatie, lichamelijke reacties, emoties, waarneming en relaties kunnen allemaal worden beïnvloed.
Wie meer wil begrijpen over de lichamelijke kant hiervan, kan verder lezen in Waarom ontspant mijn lichaam niet?. Daar gaan we uitgebreider in op aanhoudende spanning, waakzaamheid en bescherming in het lichaam.
Ook emotieregulatie en overprikkeling hangen samen met de manier waarop het zenuwstelsel spanning verwerkt.
De begrippen trauma en PTSS worden regelmatig door elkaar gebruikt.
Psychologisch trauma verwijst naar de blijvende gevolgen die een overweldigende of bedreigende ervaring kan hebben. Posttraumatische stressstoornis (PTSS) is een psychiatrische diagnose waarvoor specifieke criteria gelden.
Iemand kan dus last hebben van traumatische stress zonder aan de criteria voor PTSS te voldoen. Andersom betekent het meemaken van een zeer ingrijpende gebeurtenis ook niet automatisch dat iemand psychologisch getraumatiseerd raakt.
Het is daarom belangrijk om voorzichtig te zijn met het woord trauma. Niet iedere angstreactie, spanning of moeilijkheid in relaties wijst op traumatisering.
Ook vroege relationele ervaringen kunnen invloed hebben op hoe iemand zichzelf, anderen en zijn lichaam ervaart zonder dat er sprake hoeft te zijn van een traumatische gebeurtenis. Daarover lees je meer in Je hoeft geen trauma te hebben om jezelf kwijt te raken.
Binnen Lichaamsgericht Hechtingswerk kijken we naar de samenhang tussen wat iemand heeft meegemaakt en wat daarvan tegenwoordig merkbaar wordt in lichaam, emoties, relaties en gedrag.
Er kan bijvoorbeeld worden onderzocht wat er gebeurt wanneer iemand spanning ervaart. Trekt het lichaam samen? Wordt de adem oppervlakkiger? Ontstaat de behoefte om afstand te nemen? Raakt iemand snel overspoeld of verdwijnt juist het contact met wat hij voelt?
Zulke reacties worden nooit op zichzelf als bewijs voor trauma gezien. Ze krijgen betekenis binnen de geschiedenis, de actuele situatie en de ervaring van de persoon zelf.
Traumawerk vraagt daarom om zorgvuldigheid. Het gaat niet om zo veel mogelijk oude ervaringen opnieuw oproepen. Eerst moet er voldoende draagkracht zijn om waar te nemen wat er gebeurt, spanning te reguleren en contact te houden met het hier en nu.
Van daaruit kan iemand steeds beter herkennen welke reacties nog bij vroeger gevaar horen en welke mogelijkheden er in het heden zijn.
Wat ooit nodig was om een bedreigende of overweldigende situatie te doorstaan, hoeft dan niet langer automatisch het gedrag van vandaag te bepalen.
Je kunt veel begrijpen over trauma en toch merken dat je lichaam gespannen, alert of afgesloten blijft reageren.
Tijdens het themaweekend Trauma en spanning in je lichaam onderzoek je hoe eerdere ervaringen kunnen doorwerken in spanning, adem, houding en bescherming. Je maakt daarbij kennis met de manier waarop binnen Lichaamsgericht Hechtingswerk naar deze samenhang wordt gekeken.
Lees meer over het themaweekend Trauma en spanning in je lichaam
