Regulatie is het vermogen om je lichamelijke en emotionele toestand aan te passen aan wat er op dat moment gebeurt.
Je schrikt wanneer er plotseling iets valt. Je hartslag gaat omhoog en je lichaam spant zich aan. Even later merk je dat er geen gevaar is en zakt de spanning weer. Je hebt een moeilijk gesprek, voelt boosheid of verdriet opkomen en kunt daar enige tijd bij blijven zonder dat de emotie volledig met je aan de haal gaat. Daarna ontstaat weer ruimte om na te denken, contact te maken of iets anders te doen.
Dat vermogen om te reageren én weer te kunnen veranderen, noemen we regulatie.
Regulatie wordt gemakkelijk verward met ontspanning.
Een goed gereguleerd zenuwstelsel is echter niet voortdurend kalm. Het kan juist heel actief worden wanneer de situatie daarom vraagt. Je lichaam moet kunnen versnellen als je moet handelen, energie mobiliseren wanneer je een grens moet aangeven en alert worden wanneer iets mogelijk gevaarlijk is.
Gezonde regulatie betekent dat je systeem flexibel kan bewegen.
Je kunt geactiveerd raken en daarna weer herstellen. Je kunt verdriet voelen zonder erin te verdwijnen. Je kunt boos worden en toch blijven waarnemen wat je doet. Je kunt spanning ervaren zonder onmiddellijk te moeten vluchten, pleasen, controleren of jezelf af te sluiten.
Regulatie gaat daarmee minder over de hoeveelheid spanning die je voelt en meer over wat er met die spanning kan gebeuren.
Wanneer we over regulatie spreken, gaat het over verschillende processen die voortdurend met elkaar samenwerken.
Het autonome zenuwstelsel beïnvloedt onder andere hartslag, ademhaling en lichamelijke paraatheid. Tegelijk probeert het brein betekenis te geven aan wat er gebeurt. Emoties geven informatie over wat belangrijk is, je aandacht verschuift en het lichaam bereidt zich voor op een reactie.
Daarom kun je regulatie niet uitsluitend vanuit gedachten begrijpen.
Je kunt tegen jezelf zeggen dat er niets aan de hand is en ondertussen merken dat je kaken gespannen blijven, je adem hoog zit en je hart snel klopt. Je verstand heeft de situatie misschien al beoordeeld als veilig, terwijl je lichaam nog tijd nodig heeft om mee te bewegen.
Lees ook Waarom ontspant mijn lichaam niet? over de relatie tussen spanning, bescherming en herstel.
Emotieregulatie is de psychologische term voor de processen waarmee we invloed hebben op welke emoties ontstaan, hoe sterk we ze ervaren, hoe lang ze aanhouden en wat we ermee doen.
Dat betekent niet dat emoties onderdrukt moeten worden.
Regulatie kan juist betekenen dat je een emotie voldoende kunt toelaten om te begrijpen wat zij aangeeft. Boosheid kan bijvoorbeeld informatie bevatten over een grens. Angst kan duidelijk maken dat je gevaar verwacht. Verdriet kan horen bij verlies.
De vraag is vervolgens of je de emotie kunt ervaren terwijl er voldoende ruimte overblijft om waar te nemen, te denken en te kiezen.
Wanneer spanning snel oploopt, kan iemand gaan piekeren, controleren, praten, regelen of geïrriteerd raken. Een ander wordt juist stil, moe, vlak of afwezig.
In Emotieregulatie en overprikkeling lees je uitgebreider hoe dit werkt en waarom sommige mensen sneller vollopen dan anderen.
Mensen leren reguleren niet alleen.
Een baby kan zichzelf nog nauwelijks tot rust brengen en is daarvoor afhankelijk van anderen. Een rustige stem, aanraking, voorspelbaarheid en nabijheid helpen het jonge zenuwstelsel om spanning te organiseren.
Dit wordt co-regulatie genoemd: regulatie die mede ontstaat in contact met iemand anders.
Ook volwassenen blijven daarvan gebruikmaken. Een moeilijk gesprek kan draaglijker worden doordat iemand rustig blijft luisteren. Alleen al de aanwezigheid van iemand bij wie je je veilig voelt, kan invloed hebben op ademhaling, spierspanning en emotionele intensiteit.
Zelfregulatie is het vermogen om steeds beter waar te nemen wat er in jezelf gebeurt en daarop te reageren. Misschien neem je afstand van een drukke omgeving, beweeg je, zoek je iemand op, stel je een grens of geef je jezelf tijd voordat je reageert.
Zelfregulatie betekent daarom niet dat je niemand nodig hebt. Het vermogen om steun te zoeken wanneer dat nodig is, hoort er juist ook bij.
Soms loopt spanning sneller op dan iemand kan verwerken.
Je merkt bijvoorbeeld dat je nauwelijks meer kunt nadenken tijdens een conflict. Alles in je wil reageren, vertrekken of zorgen dat de ander onmiddellijk weer tevreden is. Een andere keer merk je juist dat je niets meer voelt en alleen nog maar weg wilt uit het gesprek.
Op zulke momenten neemt bescherming een groter deel van het functioneren over.
Bij langdurige stress of traumatische ervaringen kan het systeem gevoeliger worden voor signalen van mogelijk gevaar. Een blik, stilte, stemverheffing of onverwachte afstand kan dan veel lichamelijke activatie oproepen.
Dat betekent nog niet dat iedere sterke reactie door trauma wordt veroorzaakt. Regulatie wordt beïnvloed door veel factoren, waaronder belasting, slaap, lichamelijke gezondheid, eerdere ervaringen, relaties en de actuele omgeving.
Lees hierover ook Wat is psychologisch trauma?.
Regulatie hangt nauw samen met draagkracht.
Draagkracht gaat over hoeveel spanning iemand op een bepaald moment kan ervaren zonder overspoeld te raken of het contact met zichzelf te verliezen.
Wanneer de spanning binnen die draagkracht blijft, kan iemand meestal nog voelen, nadenken, contact houden en keuzes maken. Wanneer de belasting te groot wordt, kan het systeem juist sterk activeren of afsluiten.
Daarom speelt regulatie een belangrijke rol in traumawerk. Het gaat er niet alleen om wat iemand voelt of herinnert, maar ook om hoeveel daarvan op dat moment verwerkt kan worden.
Daarover lees je meer in Wat betekent draagkracht in traumawerk?.
Regulatie en hechting zijn nauw met elkaar verbonden.
Wanneer belangrijke anderen in de vroege ontwikkeling voldoende beschikbaar zijn, leert een kind stap voor stap dat spanning kan oplopen én weer kan afnemen. Het kan schrikken, huilen of boos zijn en vervolgens opnieuw contact en veiligheid ervaren.
Daaruit ontstaan ervaringen als: ik kan van streek zijn en weer herstellen, ik mag steun zoeken en contact hoeft niet te verdwijnen zodra het moeilijk wordt.
Wanneer beschikbaarheid onvoorspelbaar is geweest, kan spanning rondom relaties ingewikkelder worden. De één gaat sterke nabijheid zoeken zodra er afstand ontstaat. Een ander probeert zichzelf juist zo snel mogelijk onafhankelijk te maken van wat hij voelt of nodig heeft.
Regulatie is daardoor niet alleen een individueel lichamelijk proces. Het wordt ook gevormd en beïnvloed in relaties.
Regulatie is vaak veel minder spectaculair dan mensen denken.
Je merkt tijdens een gesprek dat je steeds geïrriteerder raakt en wacht even voordat je antwoord geeft. Je voelt dat je hoofd vol raakt en besluit een afspraak niet langer te laten duren. Je merkt dat je bang wordt wanneer iemand afstandelijk reageert en kunt die angst voelen zonder onmiddellijk vijf berichten te sturen.
Of je merkt dat je je terugtrekt en kunt toch zeggen: “Ik heb even tijd nodig, maar ik kom hierop terug.”
Op zulke momenten verdwijnt de spanning niet noodzakelijk.
Er ontstaat iets anders: ruimte tussen wat je voelt en wat je vervolgens doet.
Dat is een belangrijk kenmerk van regulatie.
Binnen Lichaamsgericht Hechtingswerk kijken we naar regulatie via meerdere ingangen tegelijk. Wat gebeurt er lichamelijk? Welke emotie ontstaat? Wat verwacht iemand in het contact met de ander? Welke bescherming wordt actief? En hoeveel spanning kan iemand op dat moment verwerken?
Daarbij kan aandacht zijn voor adem, beweging, houding, spierspanning, lichamelijke gewaarwording, grenzen en het contact met de therapeut.
Het doel is niet om iemand voortdurend naar een kalme toestand te brengen. Een mens moet kunnen bewegen tussen rust, activiteit, emotie, contact, afzondering en herstel.
Regulatie geeft daar steeds meer keuzevrijheid in.
Regulatie staat nooit op zichzelf. Hoe je lichaam met spanning omgaat, hangt samen met eerdere ervaringen, hechting, bescherming, emoties, grenzen en de situatie waarin je je bevindt.
Binnen Bellein Academie onderzoeken we deze samenhang vanuit Lichaamsgericht Hechtingswerk. Je kunt bij ons kennismaken vanuit persoonlijke interesse of wanneer je professioneel met mensen werkt en je verder wilt verdiepen in lichaamsgericht therapeutisch werken.
Bekijk de mogelijkheden om kennis te maken met Bellein Academie
