Waarom ben ik altijd degene die contact opneemt?

Je kijkt in WhatsApp en ziet dat het laatste gesprek opnieuw bij jou begon.

Eigenlijk geldt dat voor bijna alle gesprekken met deze vriendin. Jij stuurt een bericht als je lang niets hebt gehoord. Jij vraagt wanneer jullie elkaar weer eens zien. Jij herinnert je haar verjaardag, informeert hoe dat moeilijke gesprek op haar werk is afgelopen en stelt voor samen koffie te drinken.

Wanneer jullie elkaar zien, is het prettig. Ze lijkt blij met je. Jullie kunnen goed praten en er is geen ruzie of duidelijke verwijdering. Toch komt ergens die gedachte op: wat zou er gebeuren als ik nu eens niets doe?

Voor sommige mensen is dat nauwelijks meer dan nieuwsgierigheid. Voor anderen raakt het verrassend diep. Want wanneer jij stopt met trekken aan het contact en het vervolgens stil blijft, gaat het ineens over veel meer dan één onbeantwoord bericht. En dan kan de vraag ontstaan hoeveel van deze vriendschap eigenlijk bestond doordat jij haar gaande hield.

Wederkerigheid betekent niet dat alles precies gelijk verdeeld is

Vriendschap behoort tot de meest vrije relaties die volwassenen hebben. Er is meestal geen contract, gezamenlijke hypotheek of familieband die voorschrijft dat je contact moet houden. Juist daardoor speelt wederkerigheid een belangrijke rol.

Onderzoek naar volwassen vriendschappen beschrijft die relaties onder meer als vrijwillig, informeel en wederkerig. Daarbij gaat wederkerigheid veel verder dan het aantal verzonden berichten. Vrienden tonen belangstelling, reageren op wat de ander deelt, maken ruimte, geven steun en nemen op hun eigen manier initiatief tot verbinding.

Dat betekent dus niet dat twee mensen exact even vaak moeten bellen. De ene vriend is ondernemender. De ander vergeet gemakkelijk afspraken te plannen en is vervolgens oprecht blij wanneer je belt. In sommige relaties zorgt één persoon al twintig jaar voor de etentjes, terwijl de ander degene is die onmiddellijk voor de deur staat wanneer het leven instort.

Onderzoek naar daadwerkelijke communicatiepatronen laat bovendien zien dat initiatief tussen mensen vaak ongelijk verdeeld is. In een studie van telefoon- en berichtverkeer bleek binnen relaties geregeld één persoon duidelijk vaker contact te initiëren dan de ander. Zulke verschillen kunnen zichzelf versterken: degene die eenmaal vaak initiatief neemt, blijft dat gemakkelijker doen.

Alleen tellen hoe vaak iemand als eerste appt zegt daarom weinig. Interessanter is wat er gebeurt met de relatie wanneer jij jouw gebruikelijke aandeel tijdelijk weglaat.

Soms ontdek je pas wat je deed wanneer je ermee stopt

Misschien stuur je een tijdje geen bericht. Niet zozeer als een test en ook niet vanuit boosheid. Je besluit simpelweg niet automatisch het gat te vullen dat ontstaat wanneer er een paar weken niets gebeurt. Maar dan kan stilte opeens heel voelbaar worden.

Je pakt je telefoon en denkt aan haar. Je ziet iets waarvan je weet dat zij het grappig zou vinden en voelt de impuls het door te sturen. Je vraagt je af of je kinderachtig bezig bent. Misschien begin je zelfs argumenten voor haar te bedenken. Ze heeft het druk. Ze is nu eenmaal slecht in appen. Jij bent degene die gemakkelijker initiatief neemt. Dat kan allemaal waar zijn.

Ondertussen gebeurt er iets boeiends: je wordt geconfronteerd met jouw eigen aandeel in het onderhouden van de relatie. Een patroon dat jarenlang vanzelfsprekend leek, wordt zichtbaar zodra je het onderbreekt.

Dat sluit aan bij een bredere psychologische werkelijkheid. Mensen vormen relaties samen, maar nemen daarin vaak verschillende posities in. In onderzoek naar vriendschappen wordt beschreven hoe vrienden elkaars gedrag en rollen over langere tijd wederzijds kunnen versterken.

De vriendin die weinig initiatief neemt, kan eraan gewend raken dat jij vanzelf wel belt. Jij kunt op jouw beurt gewend raken aan de positie van degene die contact maakt, organiseert en de relatie in beweging houdt. Na verloop van tijd voelt dat minder als een keuze dan als hoe jullie vriendschap nu eenmaal werkt.

Waarom neem jij eigenlijk steeds weer initiatief?

Daar hoeft echt geen ingewikkelde psychologische verklaring achter te zitten. Misschien vind je het gewoon leuk mensen bij elkaar te brengen. Misschien heb je meer behoefte aan regelmatig contact dan je vriendin. Misschien ben je praktisch beter in plannen. Misschien verschillen jullie in temperament of levensfase.

Toch kan er iets anders meespelen wanneer de stilte onmiddellijk onzekerheid oproept. Wanneer je na drie weken zonder bericht begint te denken dat iemand je blijkbaar niet belangrijk vindt, raakt de situatie aan de betekenis die jij aan initiatief geeft.

Voor jou kan contact zoeken verbonden zijn met belangstelling. Als jij om iemand geeft, laat je iets horen. Daardoor ligt het voor de hand dat je de omgekeerde conclusie trekt: als de ander weinig van zich laat horen, zal ik voor haar kennelijk minder belangrijk zijn.

Die conclusie hoeft niet te kloppen.

Onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat mensen verrassend terughoudend kunnen zijn om zelfs oude vrienden opnieuw te benaderen, ook wanneer ze verwachten dat die vriend het contact zou waarderen. Mensen verschillen in initiatief, sociale onzekerheid, gewoonte, behoefte aan contact en de manier waarop zij verbondenheid uitdrukken. De stilte van een ander heeft dus geen eenduidige betekenis. Jouw reactie op die stilte kan wel iets vertellen.

Als contact houden verantwoordelijkheid wordt

Sommige mensen merken voortdurend wanneer een relatie dreigt te verslappen. Ze voelen dat het alweer lang geleden is. Ze denken: ik moet haar echt even bellen. Tijdens een drukke maand houden ze in hun achterhoofd dat die vriendschap aandacht nodig heeft. Wanneer een afspraak niet doorgaat, zijn zij degene die meteen een nieuwe datum voorstellen.

Zo kan iets wat aanvankelijk zorg en betrokkenheid was langzaam een vorm van verantwoordelijkheid worden. Dat past bij een breder patroon dat Bellein ook beschrijft in het artikel over geven en verborgen verwachtingen. Geven kan oprecht zijn en tegelijkertijd verbonden raken met verlangen naar wederkerigheid. Je belt iemand omdat je van haar houdt en kunt tegelijk hopen dat zij jou eveneens actief zal zoeken.

Die twee dingen hoeven elkaar niet uit te sluiten. De spanning ontstaat wanneer je jouw eigen aandeel eigenlijk te groot vindt en toch blijft doorgaan. Dan kun je jarenlang zeggen dat je het jammer vindt dat alles van jou moet komen, terwijl je iedere stilte na vier dagen alweer beëindigt. Je hebt dan weinig gelegenheid om te ontdekken wat de ander zelf zou doen. En misschien nog belangrijker: je hoeft ook niet te voelen wat het met je doet wanneer jij de relatie even niet organiseert.

De stilte kan meer oproepen dan teleurstelling

Daar wordt het voor sommige mensen lichamelijk voelbaar. Je besluit geen bericht te sturen en merkt na een paar dagen onrust. De impuls om contact op te nemen komt vaker terug. Misschien pak je je telefoon zonder daar bewust voor gekozen te hebben. Je denkt aan eerdere momenten waarop jij degene was die iets initieerde en voelt irritatie. Onder die irritatie kan verdriet liggen. Of schaamte. Of de gedachte dat je blijkbaar minder belangrijk bent dan je dacht.

Het lichaam vertelt daarmee niet wat er objectief in de vriendschap aan de hand is. Een gespannen buik bewijst niet dat de ander onverschillig is. Binnen lichaamsgericht hechtingswerk is juist het onderscheid relevant tussen wat er buiten je gebeurt en wat die gebeurtenis in jou oproept. De stilte wordt dan een situatie waarin zichtbaar kan worden welke betekenis jij aan afstand, initiatief en wederkerigheid geeft.

• Misschien merk je hoe snel je de afstand wilt herstellen.
• Misschien voel je dat wachten bijna passief of machteloos aanvoelt.
• Misschien blijkt dat zelf contact zoeken jou ook beschermt tegen iets ongemakkelijks: de mogelijkheid dat de ander inderdaad minder behoefte aan deze vriendschap heeft dan jij.

Dat is pijnlijker dan simpelweg concluderen dat jij nu eenmaal beter bent in contact houden.

Een scheve vriendschap is niet automatisch een slechte vriendschap

Wederkerigheid wordt soms te boekhoudkundig benaderd: wie belde het laatst? Wie reed vaker? Wie stelde de vakantie voor? Wie vroeg hoe het met de ander ging? Overduidelijk kun je zeggen dat relaties zelden beter worden van voortdurend rekenen.

Ook wetenschappelijk is het beeld genuanceerder. Studies vinden verbanden tussen wederkerige relaties, sociale verbondenheid en welzijn, maar dat betekent niet dat iedere gezonde vriendschap op ieder moment in balans moet zijn. Over langere perioden kunnen vrienden bovendien afwisselend meer geven of ontvangen. Ziekte, jonge kinderen, werkdruk, rouw of andere levensomstandigheden veranderen tijdelijk wat iemand beschikbaar heeft.

De relevante vraag is daarom minder hoeveel ieder precies doet. Belangrijker is of jij je in deze relatie gezien en vrij voelt.

• Kun je een tijd meer geven zonder innerlijk een rekening bij te houden?
• Kun je iets nodig hebben en dat kenbaar maken?
• Kan de ander horen dat jij soms meer initiatief mist?
• Mag de vriendschap veranderen wanneer jullie behoeften uit elkaar gaan lopen?

Daarmee verschuift het gesprek van gelijkheid naar relationele kwaliteit.

Wat gebeurt er als je er gewoon naar vraagt?

Mensen kunnen jarenlang conclusies trekken over een vriendschap zonder het onderwerp ooit werkelijk te bespreken.

• “Ik denk dat zij mij niet zo belangrijk vindt.”
• “Ze is gewoon iemand die nooit initiatief neemt.”
• “Als ik niets doe, hoor ik haar nooit meer.”

Soms blijken zulke conclusies behoorlijk accuraat. Soms hoort de andere persoon voor het eerst dat dit überhaupt speelt.

Een eenvoudige zin kan dan meer informatie opleveren dan maanden observeren. Je zou bijvoorbeeld kunnen zeggen dat je merkt dat het initiatief vaak bij jou ligt en dat je benieuwd bent hoe zij jullie contact ervaart. Daarmee maak je jouw ervaring zichtbaar zonder de ander direct tot schuldige te maken. Dat vraagt iets anders dan stilletjes stoppen en vervolgens afwachten of de ander slaagt voor een proef waarvan zij niet weet dat ze eraan meedoet.

Tegelijk hoef je de werkelijkheid ook niet eindeloos weg te verklaren. Wanneer iemand weet dat wederkerigheid voor jou belangrijk is, zegt daar begrip voor te hebben en de relatie vervolgens structureel uitsluitend blijft bestaan wanneer jij haar organiseert, is dat eveneens informatie.

Bellein beschrijft in Waarom twijfel ik zo aan mezelf als iemand het anders ziet? hoe gemakkelijk we vervolgens een innerlijke rechtszaak kunnen beginnen: is mijn teleurstelling wel terecht, ben ik te veeleisend, heeft de ander misschien goede redenen? Je kunt nieuwsgierig blijven naar de context en tegelijkertijd serieus nemen wat een relatie met je doet.

Misschien hoef je de vriendschap niet meteen te beëindigen

Volwassen vriendschappen hoeven niet allemaal dezelfde plaats te houden. Sommige mensen blijven dierbaar, terwijl het contact losser wordt. Een vriendin met wie je vroeger wekelijks sprak kan iemand worden die je vier keer per jaar ziet en bij wie de vertrouwdheid onmiddellijk terugkomt. Een andere relatie blijkt vooral te bestaan zolang jij haar voedt en verdwijnt langzaam wanneer je daarmee stopt. Dat hoeft geen dramatisch oordeel over de ander te worden.

Het kan betekenen dat je preciezer gaat zien welke relaties werkelijk wederzijds worden gedragen en welke vooral door jouw energie in stand blijven. Die constatering kan verdriet geven, zeker wanneer je lange tijd dacht dat een vriendschap dichter was dan zij in de praktijk blijkt te zijn.

En tegelijkertijd ontstaat er ruimte. Want aandacht, tijd en betrokkenheid zijn begrensd. Wanneer je minder hoeft te investeren in relaties die vrijwel geheel door jouw initiatief bestaan, kan er meer beschikbaar komen voor contacten waarin mensen jou eveneens opzoeken, vragen stellen, iets voorstellen en onthouden wat er in jouw leven speelt.

De verschuiving zit dan minder in de regel: ik stuur voortaan nooit meer als eerste. Zij zit in een andere vraag: Draag ik deze vriendschap samen met iemand, of ben ik vooral heel goed geworden in voorkomen dat zij stilvalt?

Dat onderscheid kun je zelden uit één WhatsAppgesprek aflezen. Over tijd wordt het meestal duidelijker. En soms ontdek je daarbij iets dat groter is dan deze ene vriendschap: hoeveel verantwoordelijkheid neem jij eigenlijk voor het in stand houden van verbinding?

Wie wil onderzoeken wat er gebeurt wanneer contact, wederkerigheid en de angst om een ander kwijt te raken samenkomen, kan zich verder verdiepen in Bellein Essence. In dit tweejarige ervaringsgerichte traject wordt onderzocht hoe oude relationele gewoonten zichtbaar worden in werkelijk contact en hoe er meer ruimte kan ontstaan voor een eigen positie binnen verbinding.