Waarom wil ik het uitmaken terwijl ik van mijn partner hou?

Soms komt iemand in mijn praktijk met een verwarrende zin.

“Ik wil mijn partner helemaal niet kwijt. Maar zodra ik me alleen voel in de relatie, komt er iets in mij dat het dan maar echt kapot wil maken.”

Vaak schaamt iemand zich daarvoor. Alsof die gedachte bewijst dat de liefde niet klopt. Of dat er iets destructiefs in hem of haar zit. In werkelijkheid zie ik vaak iets anders. Ik zie een hechtingssysteem dat slecht tegen tussenin kan.

Tussenin betekent: je bent verbonden, maar je voelt je alleen. Je houdt van iemand, maar je kunt die ander niet volledig bereiken. Je kiest de relatie, maar je systeem ervaart afstand, gemis of onzekerheid. Voor het volwassen deel in jou kan dat pijnlijk zijn. Voor een ouder, kwetsbaarder deel kan het voelen als dreiging.

Dat is het moment waarop de neiging kan ontstaan om de relatie dan maar helemaal stuk te maken. Vaak gaat het dan om een vorm van pre-emptive rejection, letterlijk: de afwijzing vóór zijn. In hechtingstaal zou je het kunnen omschrijven als protest plus afsnijden. Een deel in jou protesteert tegen het gemis, de onzekerheid of de afstand, en een ander deel wil het contact verbreken om niet langer in die spanning te hoeven blijven.

Je wilt de ander niet kwijt. Je wilt vooral af van het wachten, het hopen, het hunkeren en de paniek die daarbij hoort.

Het deel dat vrijheid zoekt

In zo’n moment zijn er vaak twee bewegingen tegelijk actief.

Het eerste deel wil ruimte. Het wil ademen, je eigen leven voelen, minder wachten, minder afhankelijk zijn van de stemming, beschikbaarheid of nabijheid van de ander. Dat deel zegt eigenlijk: ik wil mezelf niet kwijtraken.

Daar zit iets gezonds in.

In een volwassen relatie heb je autonomie nodig. Je hebt eigen grond nodig, eigen vrienden, eigen bezigheden, eigen verlangens, eigen plezier. Wanneer je hele binnenwereld gaat draaien om de vraag of de ander er wel of niet is, wordt liefde te smal. Dan wordt de relatie de enige plek waar je nog veiligheid uit probeert te halen.

Het verlangen om je even “single” te voelen kan daarom ook een poging zijn om jezelf terug te vinden. Je systeem zoekt lucht. Het wil uit de kramp van wachten en hopen. Het wil weer ervaren: ik besta ook zonder dat de ander mij nu bevestigt.

Dat is geen probleem. Dat is vaak precies de richting waarin iemand iets te leren heeft.

Het deel dat het dan ook echt wil verbreken

Naast dat gezonde verlangen naar ruimte kan er een tweede deel opstaan. Dat deel is harder, sneller en veel absoluter.

Het zegt: als ik me dan toch alleen moet voelen, dan liever helemaal alleen. Als ik toch moet wachten, dan maak ik er nu een einde aan. Als ik toch pijn voel, dan snijd ik het contact af voordat de ander mij kan laten vallen.

Dit is een beschermdeel.

Het klinkt misschien destructief, maar vanbinnen probeert het vaak iets te voorkomen. Het wil je beschermen tegen hoop die steeds opnieuw pijn doet. Tegen afhankelijkheid. Tegen het gevoel dat je machteloos moet afwachten wat de ander doet. Tegen die spanning waarin je verbonden bent en je toch verlaten voelt.

Precies daar zie je de beweging van pre-emptive rejection. Je wijst de ander innerlijk of daadwerkelijk af voordat jij geraakt kunt worden door mogelijke afwijzing. Je bent de klap vóór. Je kiest liever zelf het moment van verlies dan dat je moet blijven leven met de angst dat de ander jou misschien op enig moment loslaat.

Alleen betaal je daar een hoge prijs voor, want je beschermt jezelf tegen pijn door precies datgene kapot te maken waar je ook naar verlangt.

Waarom tussenin zo moeilijk is

Voor veel mensen is niet de afstand op zichzelf het moeilijkst, maar de dubbelheid ervan.

• “Ik ben samen, maar ik voel me alleen.”
• “Ik kies deze relatie, maar ik mis de ander.”
• “Ik wil vertrouwen, maar mijn systeem zoekt bewijs.”
• “Ik wil ruimte nemen, maar zodra ik dat doe, raak ik in paniek.”

Dat tussenin kan in het lichaam voelen als een onmogelijke spagaat. Het hoofd probeert nog rustig te redeneren, maar vanbinnen is er onrust. Je gaat sneller denken. Je zoekt conclusies. Je wilt weten waar je aan toe bent. Liefst nu.

Een zenuwstelsel dat sterk geactiveerd raakt door verlatingsangst verdraagt ambiguïteit vaak slecht. Ambiguïteit betekent dat iets niet helemaal duidelijk is. De relatie is er wel, maar de nabijheid voelt niet beschikbaar. De ander houdt misschien van je, maar is op dat moment niet afgestemd. Er is geen definitief verlies, maar ook geen volledige geruststelling.

Voor een volwassen deel is dat verdrietig en ingewikkeld. Voor een jonger hechtingsdeel kan het voelen alsof de grond onder je verdwijnt.

Dan ontstaat de drang naar een harde keuze. Blijven of weg. Alles of niets. Vastklampen of verbreken. Nabijheid eisen of verdwijnen.

Die harde keuze geeft tijdelijk rust, omdat het systeem dan niet meer in het tussenin hoeft te blijven.

Gebonden zijn kan ook pijn doen

Wat het extra ingewikkeld maakt, is dat verbonden zijn soms juist meer pijn oproept dan afstand.

Wanneer je single bent, kun je jezelf misschien wijsmaken dat je vrij bent. Je hoeft minder te wachten. Je hoeft niet te hopen dat iemand belt, kiest, voelt, blijft of terugkomt. Er is verdriet, maar er is ook een soort controle.

In een relatie ligt dat anders. Daar is liefde. Hoop. Verlangen. Toekomst. De ander doet ertoe. Juist daardoor kan afstand zo hard binnenkomen.

Verbonden zijn betekent dan niet alleen: ik heb een partner.

Het betekent ook: ik kan deze persoon verliezen.

Bij mensen met weinig vanzelfsprekende steun om zich heen, weinig familie, een dun netwerk of een geschiedenis waarin zij emotioneel veel alleen hebben moeten dragen, kan dat verliesgevoel meteen veel groter worden. De pijn gaat dan niet alleen over deze relatie, maar over een dieper gevoel: uiteindelijk sta ik er alleen voor.

Dat maakt de paniek begrijpelijk. Het maakt ook duidelijk waarom het afsnijdende deel zo krachtig kan worden. Dat deel wil niet nog eens machteloos wachten op liefde.

De verwarring tussen ruimte en breuk

In therapie maken we daarom vaak een belangrijk onderscheid.

Ruimte nemen is iets anders dan breken.

Je kunt een dag voor jezelf kiezen zonder een relatieconclusie te trekken. Je kunt naar de stad gaan, sporten, werken, een vriend zien, naar de sauna gaan, alleen eten, wandelen of je eigen huis opruimen alsof je even helemaal van jezelf bent, terwijl je de relatie laat bestaan.

Dat klinkt eenvoudig, maar voor een geactiveerd hechtingssysteem is dit vaak nieuw. Het systeem kent vaak twee standen: ik ben afhankelijk van jou, of ik moet los van jou. De derde mogelijkheid voelt nog onbekend.

Die derde mogelijkheid is: autonomie zonder breuk.

Ik neem ruimte, maar ik neem geen afscheid.

Ik voel me vandaag alleen, maar ik maak geen definitieve beslissing vanuit die pijn.

Ik kies mijn eigen bedding, terwijl ik de relatie niet vernietig.

Dat is volwassen liefhebben. Geen ideaalplaatje, eerder een oefening. Steeds opnieuw.

Wat je kunt doen wanneer de drang komt

Wanneer de drang opkomt om alles stuk te maken, helpt het meestal weinig om jezelf streng toe te spreken. Dat maakt de paniek vaak groter. Het helpt meer om het beschermdeel te herkennen.

Je kunt vanbinnen zeggen:

• “Jij probeert mij te beschermen tegen wachten.”
• “Jij wilt zekerheid.”
• “Jij denkt dat breken minder pijn doet dan hopen.”
• “Dank je, maar vandaag kies ik voor ruimte in plaats van breuk.”

Daarna heb je concreet gedrag nodig. Het lichaam gelooft niet zoveel van mooie inzichten wanneer je ondertussen op de bank blijft zitten malen. Je systeem heeft een ervaring nodig waarin je voelt: ik kan alleen zijn zonder mezelf te verlaten en zonder de relatie te slopen.

Dat vraagt vaak om een eenvoudige afspraak met jezelf. Bijvoorbeeld: de komende vierentwintig uur neem ik geen grote relatiebeslissing. Ik ga iets doen wat mijn eigen leven groter maakt. Ik app niet vanuit paniek. Ik ga niet testen, trekken, dreigen of bewijzen zoeken. Ik zorg vandaag voor bedding.

Bedding kan heel praktisch zijn. Iemand bellen. Eten koken. Werken. Wandelen. Naar buiten gaan. Een afspraak maken. Je huis uit. Je dag vullen met dingen die bij jouw leven horen.

Je drukt je gevoel daarmee niet weg. Je laat je systeem ervaren dat alleen-zijn iets anders is dan verlaten-zijn.

Liefde zonder jezelf kwijt te raken

De diepere oefening is dat je leert verbonden te blijven zonder jezelf vast te zetten in afhankelijkheid. Je leert ruimte nemen zonder meteen te verdwijnen. Je leert voelen dat gemis pijnlijk kan zijn, terwijl het geen bewijs hoeft te zijn dat de relatie kapot moet.

Dat is vaak precies waar therapie over gaat.

Niet alleen praten over verlatingsangst, maar leren herkennen welk deel in jou geactiveerd raakt. Welk deel wil vasthouden? Welk deel wil afsnijden? Welk deel zoekt autonomie? Welk deel is bang dat liefde altijd eindigt in alleen-zijn?

Wanneer je die delen beter leert kennen, ontstaat er meer keuze. Dan hoef je niet langer volledig samen te vallen met de paniek van het moment. Je kunt voelen: er is een deel in mij dat wil breken, maar dat is niet mijn hele waarheid.

Mijn hele waarheid is vaak groter.

• Ik verlang naar liefde.
• Ik heb ruimte nodig.
• Ik ben bang om verlaten te worden.
• Ik wil mezelf niet kwijtraken.
• Ik hoef vandaag niets stuk te maken om mezelf serieus te nemen.

Dat is de beweging van alles-of-niets naar volwassen bedding. Van protest naar voelen. Van afsnijden naar begrenzen. Van paniek naar een keuze die klopt met wie je wilt zijn in de liefde.

Soms begint dat met één zin die je steeds opnieuw oefent:

Ik mag me vandaag alleen voelen, en ik kies ervoor om de relatie heel te laten.

Ervaar het lichaamsgerichte hechtingswerk door een van onze workshops, themadagen en introductiedagen te volgen.

Meer van deze artikelen ontvangen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.