Hechting en het lichaam

Hechting ontwikkelt zich in relatie. Een jong kind ervaart gaandeweg of een ouder beschikbaar blijft wanneer het overstuur raakt. Het ontdekt wat er gebeurt wanneer het boos wordt, zelf iets wil of afstand neemt. Ook leert het of het later weer toenadering kan zoeken zonder dat de relatie daardoor onzeker wordt.

In al die terugkerende ervaringen ontstaat langzaam een verwachting over wat het kind van een ander kan vragen en hoeveel ruimte er binnen de relatie voor hemzelf bestaat.

Op volwassen leeftijd zijn zulke verwachtingen vaak niet meer als afzonderlijke gedachten herkenbaar. Ze kunnen wel meespreken in de manier waarop iemand reageert wanneer een relatie belangrijk wordt. Iemand kan bijvoorbeeld voorzichtiger gaan spreken zodra hij merkt dat de ander geïrriteerd raakt. Een ander voelt behoefte aan afstand wanneer iemand emotioneel dichtbij komt. Weer iemand merkt pas achteraf dat hij over zijn eigen grens is gegaan, omdat het bewaren van de goede sfeer op dat moment vanzelf belangrijker voelde.

Het lichaam kan zulke verschuivingen soms eerder laten merken dan het bewuste denken. Daar ligt de relevantie van lichaamsgerichte waarneming binnen hechtingswerk.

Lees verder: Emoties, grenzen en gezonde agressie

Wie zich verdiept in hechting komt al snel de bekende hechtingsstijlen tegen. De begrippen veilige, angstige, vermijdende en gedesorganiseerde hechting kunnen helpen om terugkerende verschillen in relaties te begrijpen.

Bij volwassenen wordt in onderzoek ook gekeken naar hechtingsangst en hechtingsvermijding. Bij hechtingsangst staat vaak de onzekerheid over de beschikbaarheid van de ander centraal. Bij hechtingsvermijding kan juist afhankelijkheid of emotionele nabijheid spanning oproepen.

Binnen Bellein gebruiken we zulke modellen om een eerste kader te bieden. Vervolgens keren we altijd terug naar de concrete persoon. Iemand kan in de ene relatie anders reageren dan in de andere. Ook kan een reactie die op afstand op vermijding lijkt, in werkelijkheid een heel andere betekenis hebben.

Daarom verschuift onze aandacht al snel van de vraag welke hechtingsstijl iemand heeft naar wat er werkelijk gebeurt wanneer verbinding belangrijk wordt. Dan wordt zichtbaar hoe iemand steun ontvangt, hoe hij reageert op afstand en hoeveel ruimte er overblijft voor een eigen positie wanneer de ander iets anders wil.

Lees verder: Wetenschap en lichaamsgerichte therapie

Binnen Lichaamsgerichte Hechtingstherapie is relationele veiligheid een voorwaarde voor verdiepend werk. Iemand hoeft zich daarbij niet voortdurend rustig of comfortabel te voelen. Therapie kan juist ervaringen raken die spanning oproepen.

De veiligheid zit vooral in de manier waarop met die spanning wordt omgegaan. Een cliënt moet kunnen merken dat zijn grens serieus wordt genomen. Hij moet kunnen zeggen dat een interventie te snel gaat en ervaren dat daar naar wordt geluisterd. Ook verschil van mening moet mogelijk zijn zonder dat de relatie daardoor direct onder druk komt te staan.

Voor iemand die gewend is het contact zorgvuldig te bewaken, kan dat een grote verschuiving zijn. Wie voortdurend bezig is met de stemming of verwachtingen van de ander, houdt minder aandacht over voor wat er in zichzelf gebeurt. Zodra de relatie betrouwbaarder wordt, kan die voortdurende waakzaamheid soms afnemen.

Dan ontstaat er meer ruimte om iets op te merken wat eerder snel werd weggedrukt of aangepast.

Lees verder: Wat is Lichaamsgerichte Hechtingstherapie?

Veel mensen kunnen goed uitleggen waar een bepaald patroon vandaan komt. Toch merken ze dat dezelfde reactie terugkeert zodra een relatie spannend wordt.

Iemand weet bijvoorbeeld dat hij best een andere mening mag hebben. Toch voelt hij eerst aan hoe de ander erbij zit voordat hij iets zegt. Een ander weet dat hij hulp mag ontvangen en merkt dat er onmiddellijk ongemak ontstaat zodra iemand werkelijk iets van hem overneemt.

Dat laat zien dat begrijpen en reageren niet altijd op hetzelfde tempo verlopen.

Binnen de Bellein Academie spreken we daarom over impliciete en nog weinig bewuste ervaringslagen. Daarmee bedoelen we processen die al in werking kunnen treden voordat iemand ze bewust herkent. Een verwachting over de ander kan bijvoorbeeld al invloed hebben op gedrag voordat iemand die verwachting in woorden kan vatten.

Lichaamsgericht werken kan helpen om eerder bij dat proces te komen. Wanneer iemand merkt dat zijn houding verandert of dat hij zich inhoudt, ontstaat er een mogelijkheid om precies op dat moment te onderzoeken wat er gebeurt.

Het lichaam levert daarbij geen verborgen waarheid. Het geeft informatie die pas betekenis krijgt wanneer zij wordt verbonden met de ervaring van de persoon en met de situatie waarin de reactie ontstaat.

Beschermingsreacties ontstaan meestal niet zomaar. Ze hebben iemand ooit geholpen om iets hanteerbaar te houden.

Een kind dat merkt dat een ouder slecht tegen boosheid kan, kan leren zichzelf sneller in te houden. Iemand die weinig steun heeft ervaren, kan zich later sterk en zelfstandig organiseren. Wie vroeger veel moest aanvoelen hoe de sfeer was, kan ook als volwassene voortdurend bezig blijven met wat een ander nodig heeft.

Binnen Bellein willen we eerst begrijpen wat zo’n reactie doet voordat we proberen haar te veranderen.

Dat vraagt om andere vragen. Wanneer wordt deze reactie actief? Wat lijkt er op dat moment op het spel te staan? Wat zou moeilijker worden als deze bescherming even wegviel?

In de therapeutische relatie kan dat heel concreet worden. Een cliënt kan merken dat hij zijn hulpvraag kleiner maakt zodra de therapeut aandachtig luistert. Hij kan zich terugtrekken wanneer hij iets anders wil dan de therapeut voorstelt. Juist zulke momenten maken een patroon zichtbaar dat buiten de therapiekamer misschien veel minder gemakkelijk te onderzoeken is.

Lees verder: Wat is de therapeutische relatie?

Voor Bellein hoort autonomie wezenlijk bij hechting. Een relatie wordt veiliger wanneer iemand zich kan verbinden zonder zichzelf daarin kwijt te raken.

Daarom gebruiken we binnen Lichaamsgericht Hechtingswerk vaak de vraag:

Kan ik bij mezelf blijven terwijl ik bij jou ben, en kan ik bij jou blijven terwijl ik mezelf voel?

Die vraag wordt relevant zodra iemand iets anders wil dan de ander. Ook wanneer steun wordt aangeboden, kan zichtbaar worden hoeveel ruimte iemand ervaart om zichzelf te blijven. Sommige mensen voelen zich pas vrij wanneer ze onafhankelijk zijn. Anderen voelen zich juist snel verantwoordelijk voor het behoud van de verbinding.

Het lichaam kan een vroege aanwijzing geven dat de eigen positie verandert. Iemand gaat bijvoorbeeld zachter praten of merkt dat hij zijn woorden zorgvuldig begint te kiezen. Soms voelt hij pas later dat hij eigenlijk iets anders wilde.

Daarom gaat werken met grenzen binnen hechtingswerk verder dan leren om duidelijker nee te zeggen. Eerst moet iemand kunnen merken wanneer zijn eigen positie begint te verdwijnen.

Lees verder: Wat is Lichaamsgericht Hechtingswerk?

Binnen Lichaamsgerichte Hechtingstherapie is de therapeutische relatie zelf onderdeel van het werk.

Wat buiten de therapie gebeurt, kan ook in het contact met de therapeut zichtbaar worden. Een cliënt kan bang zijn de therapeut teleur te stellen. Hij kan proberen het gesprek goed te doen of merken dat hulp ontvangen ongemakkelijk wordt. Soms ontstaat juist afstand wanneer het contact persoonlijker wordt.

Ook de therapeut heeft reacties op wat er tussen hen gebeurt. Misschien ontstaat de neiging om extra hard te helpen. Misschien voelt de therapeut zich plotseling terughoudender of merkt hij dat hij sneller geruststelling wil geven.

Dat soort reacties kunnen informatie bevatten, maar ze worden nooit rechtstreeks als waarheid over de cliënt gebruikt. De therapeut moet kunnen onderzoeken wat van hemzelf is en wat mogelijk in het contact ontstaat.

Daarom vraagt dit werk om veel zelfonderzoek. Een professional moet zijn eigen patronen voldoende kennen om ze te kunnen onderscheiden van wat er met de cliënt gebeurt. Supervisie helpt om dat onderscheid scherp te houden.

De veiligheid van de therapeutische relatie hangt daardoor ook samen met de kwaliteit van het professionele handelen.

Binnen Bellein gebruiken we lichamelijke waarneming zorgvuldig. Wanneer iemand achteruit beweegt, weten we nog niet waarom. Een gespannen kaak kan veel verschillende betekenissen hebben. Ook een verandering in de adem vertelt nog niet welke emotie iemand ervaart.

De eerste stap is daarom simpelweg waarnemen wat er gebeurt.

Vervolgens onderzoeken we hoe de persoon dat zelf ervaart. Wanneer begon de verandering? Wat gebeurde er vlak daarvoor? Herkent iemand de reactie uit andere situaties?

Op basis daarvan kan een werkhypothese ontstaan. Die hypothese blijft voorlopig en wordt steeds opnieuw getoetst aan wat de cliënt ervaart.

Zo krijgt het lichaam een belangrijke plaats zonder dat een lichamelijk signaal wordt vastgezet in één verklaring.

Lees verder: Wat is lichaamslezing?

Lichaamsgericht Hechtingswerk is het door Bellein Academie ontwikkelde integratieve referentie- en handelingskader. Binnen dit kader wordt lichamelijke ervaring verbonden met iemands ontwikkeling en met de manier waarop hij zich in relaties heeft leren organiseren. Ook wordt onderzocht welke bescherming iemand gebruikt wanneer spanning ontstaat en wat er in het actuele contact met de therapeut gebeurt.

Lichaamsgerichte Hechtingstherapie is de therapeutische toepassing van dat kader.

Dat het woord hechting in de naam staat, is wezenlijk. Wanneer iemand zich in de relatie onvoldoende veilig voelt, heeft dat invloed op wat hij kan onderzoeken en hoeveel bescherming nodig blijft. Het bepaalt ook mede welk tempo verantwoord is.

Daarom begint verdiepend lichaamsgericht werk bij Bellein altijd met aandacht voor de relatie waarin dat werk plaatsvindt.

Hechting is uitgebreid onderzocht binnen de ontwikkelingspsychologie en later ook binnen onderzoek naar volwassen relaties en psychotherapie. Daaruit blijkt onder meer dat de manier waarop mensen zich hechten samenhangt met hoe zij emoties reguleren en hoe zij reageren wanneer een belangrijke relatie spanning oproept.

Ook de therapeutische relatie is veelvuldig onderzocht. Een goede therapeutische alliantie hangt consistent samen met betere behandeluitkomsten. Er zijn daarnaast aanwijzingen dat hechtingsonzekerheid invloed kan hebben op de manier waarop zo’n alliantie wordt opgebouwd. Deze onderzoeksbevindingen ondersteunen het belang van relationele processen binnen therapie. Ze geven geen basis om uit één lichaamssignaal een hechtingsstijl af te leiden.

Bellein maakt steeds duidelijk waarop kennis gebaseerd is. Waar wetenschappelijk onderzoek beschikbaar is, sluiten we daarbij aan. Andere onderdelen komen voort uit theoretische modellen of uit jarenlange professionele ervaring binnen het lichaamsgerichte therapeutische veld.

Wil je dit zelf ervaren? Kom naar een kennismakingsworkshop of een themadag.