Wat is lichaamsgerichte therapie?

Veel van wat we doen verloopt zonder dat we daar eerst uitgebreid over nadenken.

Wanneer iemand plotseling kritisch reageert, kan je lichaam zich al hebben voorbereid voordat je hebt besloten wat je vindt. Misschien hoor je jezelf sneller praten. Misschien wordt het lastiger om nog te voelen wat je eigenlijk wilde zeggen. Pas later besef je dat het gesprek je veel meer raakte dan je op dat moment dacht.

Lichaamsgerichte therapie probeert dichter bij zo'n moment te komen.

De therapeut kan bijvoorbeeld opmerken dat iemand tijdens een gesprek verandert. Daar hoeft geen directe conclusie aan verbonden te worden. Eerst wordt onderzocht of de cliënt zelf iets merkt en wanneer die verandering begon.

Zo kan iemand gaandeweg leren herkennen hoe een reactie zich ontwikkelt. Soms wordt duidelijk dat er vlak vóór het bekende gedrag al iets gebeurt wat eerder nauwelijks werd opgemerkt.

Dat kan een waardevolle ingang zijn voor verandering.

De term lichaamsgerichte therapie zegt op zichzelf nog weinig over hoe een sessie eruitziet.

Bij sommige vormen blijft het gesprek het belangrijkste middel. Het lichaam wordt erbij betrokken wanneer iemand bijvoorbeeld spanning opmerkt of wanneer de therapeut vraagt wat een onderwerp lichamelijk teweegbrengt.

Andere stromingen werken actiever. Daar kan iemand worden uitgenodigd om op te staan, een beweging te maken of te onderzoeken wat er gebeurt wanneer meer kracht wordt gebruikt. Ook aanraking komt binnen sommige lichaamsgerichte tradities voor.

Die verschillen zijn belangrijk. Iemand die een lichaamsgerichte therapeut zoekt, kan daarom beter verder vragen dan alleen of iemand ‘met het lichaam werkt’. Interessanter is hoe het lichaam daadwerkelijk wordt gebruikt, hoe de therapeut betekenis geeft aan wat hij waarneemt en wat er gebeurt wanneer tijdens het werk sterke emoties of lichamelijke reacties ontstaan.

Juist daar wordt zichtbaar hoe zorgvuldig een lichaamsgerichte methode is opgebouwd.

Lees verder: Lichaamsgerichte therapievormen en verwante methoden

Binnen lichaamsgericht werk bestaat altijd het risico dat een therapeut te snel denkt te begrijpen wat hij ziet.

Iemand trekt zijn schouders op. De therapeut denkt aan angst. Iemand houdt zijn adem in en er wordt gedacht aan ingehouden emotie. Een cliënt beweegt achteruit en het wordt uitgelegd als moeite met nabijheid.

Zo eenvoudig werkt het niet.

Een lichamelijke reactie kan vele oorzaken hebben. Een beweging wordt daarom eerst waargenomen. Daarna kan de therapeut onderzoeken wat de cliënt zelf ervaart en wat er vlak vóór die beweging gebeurde.

Binnen Bellein is dat onderscheid essentieel.

Een therapeut mag een vermoeden krijgen. Dat vermoeden wordt een werkhypothese. Vervolgens moet blijken of die hypothese standhoudt wanneer er verder wordt onderzocht.

Dat voorkomt dat de cliënt zich moet aanpassen aan de betekenis die de therapeut al heeft bedacht.

Lees verder: Wat is lichaamslezing?

Zorgvuldig werken betekent ook dat een therapeut niet uitsluitend op afstand hoeft te blijven kijken.

Binnen sommige lichaamsgerichte benaderingen blijft het werk relatief beschouwend. Er wordt veel gesproken over wat iemand voelt en er wordt aandacht gebracht naar lichamelijke sensaties. Dat kan veel opleveren.

Binnen Lichaamsgerichte Hechtingstherapie gaan we vaak verder in de lichamelijke ervaring zelf.

Veel van het werk vindt actief (staand, zittend of liggend) plaats. De cliënt wordt uitgenodigd om te bewegen en te onderzoeken wat er gebeurt wanneer een impuls meer ruimte krijgt. Soms betekent dat dat iemand meer kracht gebruikt. Op een ander moment wordt juist zichtbaar hoeveel moeite het kost om een beweging af te maken of aanwezig te blijven wanneer iets gevoelig wordt.

Het lichaam wordt daardoor geen onderwerp van gesprek. Het wordt een actief onderdeel van het therapeutische proces.

Lees verder: Wat is Lichaamsgerichte Hechtingstherapie?

Een mens kan jarenlang weten dat hij zichzelf inhoudt en toch nauwelijks ervaren hoeveel inspanning dat kost.

Dat kan veranderen wanneer iemand daadwerkelijk gaat bewegen.

Stel dat iemand in relaties gemakkelijk toegeeft. Tijdens een sessie wordt hij uitgenodigd om steviger te gaan staan en vanuit die positie een beweging te maken waarmee hij afstand aangeeft. Misschien lukt dat technisch zonder moeite. Toch kan er ineens spanning ontstaan zodra de beweging werkelijk betekenis krijgt.

Juist zo'n moment kan belangrijk worden.

De cliënt ervaart dan rechtstreeks wat er gebeurt wanneer hij ruimte inneemt. Misschien komt er kracht beschikbaar. Misschien ontstaat er onmiddellijk de behoefte om de beweging weer kleiner te maken.

Dat hoeft de therapeut niet vooraf te verklaren.

De ervaring zelf geeft aanleiding om verder te onderzoeken.

Daarom kan actief lichaamswerk toegang geven tot iets wat in een gesprek veel minder gemakkelijk zichtbaar wordt.

Binnen Lichaamsgerichte Hechtingstherapie kan ook aanraking worden gebruikt.

Aanraking wordt nooit vanzelfsprekend ingezet. Ze vraagt om duidelijke toestemming en moet passen bij de persoon, de situatie en het therapeutische doel.

Wanneer aanraking wel wordt gebruikt, kan zij helpen een lichamelijke ervaring preciezer voelbaar te maken. Soms helpt lichte weerstand bijvoorbeeld om iemand duidelijker te laten ervaren hoeveel kracht beschikbaar is. Op een ander moment kan aanraking helpen om bewuster contact te maken met een gebied dat nauwelijks wordt ervaren.

Juist omdat aanraking relationeel geladen kan zijn, vraagt dit veel van de professional.

Een therapeut moet voortdurend blijven volgen wat de cliënt ervaart en moet bereid zijn onmiddellijk te stoppen wanneer iets niet klopt.

Binnen hechtingsgericht werk krijgt aanraking daardoor altijd betekenis binnen de relatie waarin zij plaatsvindt.

Lees verder: Hechting en het lichaam

Binnen verschillende lichaamsgerichte tradities wordt gesproken over lichamelijke blokkades.

Bellein gebruikt dat begrip zorgvuldig.

Met een blokkade bedoelen we geen letterlijk aantoonbaar object dat ergens in een spier of ander weefsel ligt opgeslagen. Het begrip helpt beschrijven dat beweging of expressie op een bepaalde plek moeilijk beschikbaar kan zijn.

Iemand wil bijvoorbeeld duwen, maar remt de beweging al af voordat er werkelijk kracht ontstaat. Een ander merkt dat de borst nauwelijks mee beweegt wanneer een emotie dichterbij komt.

Door zo'n plek in beweging te brengen kan iemand soms meer ervaren van wat daar wordt tegengehouden.

In de lichaamsgerichte traditie wordt daarbij ook gesproken over energie. Binnen Bellein gebruiken we dat woord voor de ervaren mate van levendigheid en mobilisatie in het lichaam. Soms voelt iemand nauwelijks kracht. Op een ander moment wordt juist duidelijk hoeveel energie nodig is om een impuls voortdurend in te houden.

Door beweging, adem of aanraking kan die mobilisatie veranderen.

Wat daarna verschijnt, ligt vooraf nooit vast.

Lees verder: Lichaam en psyche

Daar ligt een belangrijk verschil met therapie die vooral via gesprek en bewuste reflectie werkt.

Mensen kunnen veel van zichzelf vertellen. Ze kennen hun geschiedenis en weten vaak welke patronen terugkomen.

Toch blijft een deel van hun reageren moeilijk bereikbaar omdat het zo vanzelfsprekend verloopt.

Iemand denkt bijvoorbeeld niet bewust: Ik mag jou niet teleurstellen.

Hij merkt vooral dat hij zichzelf alweer aanpast.

Een ander denkt niet: Afhankelijk zijn voelt gevaarlijk.

Hij merkt dat hij irritatie voelt zodra iemand werkelijk dichtbij komt.

Binnen Bellein spreken we over impliciete en nog weinig bewuste ervaringslagen. We proberen die laag niet te vinden door te raden wat er verborgen zit. We creëren omstandigheden waarin iets zich kan laten zien en vervolgens onderzocht kan worden.

Juist beweging en actief lichaamswerk kunnen daarbij veel oproepen wat in een gesprek eenvoudig onder de oppervlakte blijft.

Lees verder: Waarom inzicht alleen niet genoeg is om te veranderen

Die verdieping kan alleen plaatsvinden wanneer de relatie tussen cliënt en therapeut voldoende draagkracht heeft.

Daarom staat hechting zo centraal binnen Lichaamsgerichte Hechtingstherapie.

Een cliënt moet kunnen ervaren dat hij mag vertragen wanneer iets te veel wordt. Hij moet kunnen zeggen dat een interventie niet goed voelt. Ook moet er ruimte zijn wanneer de cliënt iets anders ervaart dan de therapeut had verwacht.

Dat is meer dan een prettige sfeer creëren.

De relatie zelf bepaalt mede hoeveel bescherming iemand nodig heeft.

Wanneer iemand jarenlang heeft geleerd dat een grens tot afstand leidt, wordt het therapeutisch belangrijk wat er gebeurt wanneer hij tegenover de therapeut een grens aangeeft en de relatie blijft bestaan.

Op zo'n moment wordt hechting concreet ervaren.

Daarom kijken we binnen Bellein niet alleen naar wat er in het lichaam van de cliënt gebeurt. We kijken ook naar wat er tussen twee mensen ontstaat.

Lees verder: Emoties, grenzen en gezonde agressie

Binnen Lichaamsgerichte Hechtingstherapie wordt de therapeutische relatie zelf onderdeel van het therapeutische werk.

Een cliënt kan bijvoorbeeld merken dat hij tijdens een sessie probeert te voldoen. Hij wil het ‘goed doen’ en volgt gemakkelijk wat de therapeut voorstelt. Dat lijkt op het eerste gezicht misschien coöperatief, terwijl er iets anders kan spelen.

Wanneer dit zichtbaar wordt, kan de therapeut het proces vertragen. Misschien ontdekt de cliënt dat hij nauwelijks heeft onderzocht of hij zelf wel wil wat er wordt voorgesteld.

Ook de therapeut heeft reacties op wat er gebeurt.

Soms wil hij extra helpen. Soms merkt hij dat hij harder gaat werken dan de cliënt. Zulke reacties kunnen informatie geven over het contact, maar worden nooit rechtstreeks als waarheid over de cliënt gebruikt.

De therapeut moet daarom zijn eigen geschiedenis en patronen goed kennen.

Dat is de reden waarom zelfonderzoek en supervisie binnen de opleiding zoveel aandacht krijgen.

Lees verder: Wat is de therapeutische relatie?

Lichaamsgerichte Hechtingstherapie combineert actief lichaamswerk met een hechtingsgerichte en relationele manier van kijken.

We werken veel actief en gebruiken beweging als onderdeel van het proces. Aanraking kan worden ingezet wanneer die passend en zorgvuldig afgestemd is. De cliënt wordt uitgenodigd om lichamelijk te ervaren wat gewoonlijk snel wordt afgeremd of vermeden.

Tegelijkertijd blijft de therapeut terughoudend met conclusies.

Wat zich tijdens het lichaamswerk aandient, wordt onderzocht binnen de ontwikkeling en actuele relaties van de cliënt. Ook wat er in het contact met de therapeut gebeurt, wordt meegenomen.

Daarmee ontstaat een werkwijze waarin verdieping en zorgvuldigheid elkaar voortdurend moeten blijven vinden.

Lees verder: Wat is Lichaamsgericht Hechtingswerk? · Wat is Lichaamsgerichte Hechtingstherapie?

Lichaamsgerichte therapie kent een lange geschiedenis.

Binnen Bioenergetische Analyse, voortgekomen uit het werk van Alexander Lowen, wordt het lichaam actief betrokken en bestaat veel aandacht voor beweging en expressie.

Somatic Experiencing is vanuit een andere achtergrond ontstaan en richt zich sterk op het zorgvuldig werken met reacties op stress en trauma. Sensorimotor Psychotherapy verbindt lichamelijke processen met psychotherapeutisch werken en gebruikt daarbij ook kennis over hechting.

Deze benaderingen kunnen diepgaand zijn en hebben ieder hun eigen theoretische achtergrond.

Bellein heeft daar geen nieuwe variant naast willen zetten door simpelweg nog een lichaamsgerichte techniek toe te voegen. Lichaamsgericht Hechtingswerk is ontstaan uit de behoefte om het actieve lichaamswerk systematisch te verbinden met hechting en met wat er in de therapeutische relatie ontstaat.

Dat bepaalt hoe wij kijken en hoe wij interveniëren.

Lees verder: Lichaamsgerichte therapievormen en verwante methoden · Wat is lichaamsgerichte psychotherapie?

Actief lichaamsgericht werken vraagt extra zorgvuldigheid wanneer iemand traumatische ervaringen heeft meegemaakt.

Sterke lichamelijke activatie is geen doel op zichzelf.

Een interventie kan pas therapeutisch bruikbaar zijn wanneer iemand voldoende aanwezig kan blijven om te ervaren wat er gebeurt. Soms betekent dat dat een beweging juist kleiner wordt gemaakt of dat de therapeut eerder vertraagt.

Binnen Bellein spreken we daarom veel over draagkracht.

De vraag is steeds hoeveel iemand op dit moment kan ervaren zonder het contact met zichzelf te verliezen.

Daarmee krijgt intensiteit een andere betekenis. Een grote emotionele ontlading is niet automatisch een teken dat een sessie verder of dieper is gegaan.

Het gaat uiteindelijk om wat iemand kan verwerken en integreren.

Lees verder: Trauma en het lichaam · Zenuwstelsel, stress en regulatie

Omdat lichaamsgerichte therapie een verzamelnaam is, moet deze vraag per methode en per onderdeel worden bekeken.

Er bestaat onderzoek naar lichaamspsychotherapie en naar specifieke lichaamsgerichte behandelvormen. Ook groeit de wetenschappelijke kennis over lichamelijke waarneming en over de relatie tussen lichamelijke processen en emotionele ervaring.

De kwaliteit van het bewijs verschilt.

Daarom maakt Bellein onderscheid tussen kennis die rechtstreeks uit wetenschappelijk onderzoek komt en kennis die haar oorsprong heeft in theoretische of therapeutische tradities.

Begrippen als lichamelijke blokkade en energie horen bijvoorbeeld bij de geschiedenis van het lichaamsgerichte werkveld. Bellein gebruikt deze begrippen als ervarings- en werkbegrippen. We presenteren ze niet als wetenschappelijk aangetoonde fysieke verschijnselen.

Ook Lichaamsgerichte Hechtingstherapie als volledige methode is niet als één geheel wetenschappelijk bewezen.

Die zorgvuldigheid hoort voor ons bij professioneel werken.

Lees verder: Wetenschap en lichaamsgerichte therapie

Lichaamsgerichte therapie kan waardevol zijn voor iemand die merkt dat begrijpen alleen weinig verandert.

Dat kan bijvoorbeeld zichtbaar worden wanneer een bekend patroon zich steeds opnieuw voordoet zodra een relatie spannend wordt. Iemand kent zijn geschiedenis inmiddels goed, maar ervaart op het moment zelf weinig ruimte om anders te reageren.

Voor sommige mensen kan het dan helpen om dichter bij de ervaring zelf te werken.

Welke vorm van lichaamsgerichte therapie daarbij passend is, hangt af van de persoon en de hulpvraag. Ook de opleiding en deskundigheid van de therapeut zijn belangrijk.

Bellein Academie biedt zelf geen individuele therapie. Wie wil werken met een Lichaamsgericht Hechtingstherapeut kan via Bellein zoeken naar aangesloten therapeuten.

Lees verder: Wat is lichaamsgericht werken?

Professioneel lichaamsgericht werken vraagt veel meer dan leren hoe je iemand laat bewegen of welke oefening je kunt inzetten.

De therapeut moet kunnen waarnemen zonder te snel te interpreteren. Hij moet weten hoe ver hij kan gaan en herkennen wanneer een cliënt meer ruimte nodig heeft. Wanneer aanraking wordt gebruikt, moet hij begrijpen wat dat relationeel kan oproepen.

Daarom begint de opleiding bij Bellein al vroeg met de eigen ontwikkeling van de student.

Wie zelf niet kent wat er gebeurt wanneer nabijheid spannend wordt, wanneer een grens wordt geraakt of wanneer iemand sterk op je reageert, kan zulke processen bij cliënten moeilijk zorgvuldig begeleiden.

De vierjarige beroepsopleiding tot Lichaamsgericht Hechtingstherapeut leidt studenten stap voor stap op in dit vak.

Professionals die al therapeutisch werken kunnen zich verdiepen via de tweejarige verkorte opleiding.

Wie vooral voor zijn eigen ontwikkeling met deze manier van werken kennis wil maken, kan kiezen voor Bellein Essence.

Wil je dit zelf ervaren? Kom naar een kennismakingsworkshop of een themadag.