Je zit met iemand aan tafel en weet eigenlijk heel goed wat je wilt zeggen. Misschien wil je aangeven dat iets niet bij je past, dat je behoefte hebt aan een andere afspraak of dat je juist iets wilt vragen wat belangrijk voor je is. Zolang je het alleen bij jezelf houdt, voelt dat vaak nog helder; de moeilijkheid ontstaat pas wanneer je het onder woorden moet brengen tegenover iemand die daar mogelijk anders op reageert.

Op dat moment merk je dat je je woorden zorgvuldiger begint te kiezen. Je verzacht wat je eigenlijk duidelijk wilde zeggen, legt uitgebreider uit waarom je iets nodig hebt en probeert alvast rekening te houden met de mogelijke reactie van de ander. Voor je het weet, klinkt een heldere wens als een voorzichtige suggestie en eindig je met iets als: “Maar het hoeft natuurlijk niet.”

Juist daarin wordt zichtbaar hoe groot het verschil kan zijn tussen weten wat je wilt en jezelf daarin daadwerkelijk laten zien. De onzekerheid ontstaat vaak pas wanneer jouw binnenwereld onderdeel wordt van het contact en de ander er iets van kan vinden, voelen of tegenover kan zetten.

Volwassen verbondenheid vraagt dat je jezelf ook in zo’n moment kunt blijven meenemen. Dat je voorkeuren, behoeften, verlangens en grenzen niet verdwijnen zodra ze spanning in de relatie kunnen oproepen. Een grens is daarin geen uitzonderlijke ingreep die pas nodig is wanneer iets echt te ver gaat, maar één van de manieren waarop je jezelf kenbaar maakt en aanwezig blijft in contact.

Jezelf uitspreken is meer dan een grens stellen

Jezelf kunnen uitspreken betekent dat je in een relatie zichtbaar kunt maken wat voor jou klopt, waar je behoefte aan hebt en waar jouw grens ligt. Dat hoeft helemaal geen conflict op te leveren. In gezonde relaties verschillen mensen voortdurend van voorkeur, behoefte en mening, terwijl de verbinding gewoon blijft bestaan.

Voor veel mensen wordt het pas ingewikkeld wanneer zo’n verschil werkelijk voelbaar wordt in het contact. Zolang je gemakkelijk kunt meebewegen met wat de ander wil, blijft de spanning beperkt. Zodra jouw eigen wens daarvan afwijkt, vraagt het iets anders: je moet je eigen positie voldoende serieus kunnen nemen om haar ook naar buiten te brengen, zonder dat de reactie van de ander onmiddellijk bepaalt hoeveel ruimte je jezelf nog toestaat.

Juist daar kan zichtbaar worden hoe stevig je jezelf in een relatie kunt blijven ervaren.

• Kun je zeggen wat voor jou klopt terwijl je weet dat de ander daar anders over kan denken?
• Wil je diens teleurstelling of verschil verdragen zonder je eigen behoefte meteen kleiner te maken?

Wie merkt dat het al moeilijk is om te ontdekken wat die eigen positie eigenlijk is, kan verder lezen in Waarom weet ik niet wat ik zelf wil?.

Assertiviteit betekent dat jij óók in de relatie aanwezig bent

Een passende psychologische term hiervoor is assertiviteit. Daarmee wordt het vermogen bedoeld om eigen gevoelens, behoeften, opvattingen en wensen rechtstreeks te uiten, terwijl er respect blijft voor de positie van de ander. Assertiviteit bevindt zich daarmee tussen jezelf wegmaken en jezelf zo krachtig doordrukken dat de ander geen ruimte meer heeft.

Dat klinkt eenvoudig. In werkelijkheid vraagt het behoorlijk wat innerlijke stevigheid.

Zodra je duidelijk uitspreekt wat je werkelijk wilt, ontstaat er ruimte voor verschil. De ander hoeft jouw wens niet te delen, kan teleurgesteld raken of er iets anders tegenover zetten. Dat maakt jezelf laten zien kwetsbaar: je maakt zichtbaar wat voor jou klopt, terwijl je de reactie daarop niet volledig kunt sturen.

Daarom is assertiviteit veel meer dan de juiste woorden leren gebruiken. Je kunt uitstekende communicatietechnieken kennen en toch merken dat je stem verandert zodra het gesprek werkelijk belangrijk wordt. Je gaat zachter praten, lachen, uitleggen of onderhandelen over iets waarvan je enkele minuten eerder nog zeker wist dat het voor jou essentieel was.

Vanuit lichaamsgericht hechtingswerk wordt juist dat moment interessant. Wat gebeurt er met jou zodra jouw eigen beweging zichtbaar wordt in de relatie?

De kracht waarmee je jezelf naar buiten brengt

Binnen Bellein gebruiken we het begrip gezonde agressie of beschermende agressie voor de natuurlijke kracht waarmee een mens naar buiten kan bewegen, ruimte kan innemen en zichzelf kan beschermen. Het woord agressie roept gemakkelijk beelden op van boosheid, aanval of geweld. In deze betekenis gaat het om iets fundamentelers.

Deze kracht stelt je in staat om richting te geven aan je eigen handelen, initiatief te nemen en zichtbaar te maken wat voor jou van betekenis is. Je gebruikt haar om naar iets toe te bewegen wat je nodig hebt of verlangt, om je stem te laten horen en om nabijheid te zoeken. Diezelfde kracht helpt je ook om te stoppen, afstand te nemen of duidelijk te maken waar voor jou een grens ligt.

Wanneer die kracht weinig beschikbaar is, kan iemand heel zorgzaam en relationeel vaardig zijn en ondertussen steeds minder zichtbaar worden. Je voelt de ander uitstekend aan, terwijl jouw eigen richting amper naar buiten komt.

In Waarom voel ik geen boosheid na wat mij is aangedaan? wordt deze beschermende functie van boosheid verder uitgewerkt. Wie breder wil lezen over de samenhang tussen emoties, grenzen, expressie en de eigen wil, vindt binnen de kennisbank van Bellein over Emoties, grenzen & gezonde agressie verdere verdieping.

Waarom duidelijkheid zo snel hard kan voelen

Wanneer iemand vroeg heeft geleerd dat verbondenheid samenhing met aanpassen, kan zelfexpressie later veel groter voelen dan zij werkelijk is.

Een kind ontwikkelt zich immers in relatie. Het leert geleidelijk dat het een eigen persoon mag zijn en tegelijkertijd verbonden kan blijven. In een omgeving waarin verschil gemakkelijk spanning opriep, kan die ontwikkeling ingewikkelder worden. Misschien werd een nee opgevat als ondankbaarheid, een eigen mening als brutaliteit of boosheid als gevaarlijk.

Dan kan een subtiele koppeling ontstaan: wanneer ik volledig laat zien wat ik wil, komt de relatie onder druk.

Als volwassene weet je rationeel misschien dat je gewoon mag zeggen wat je vindt. Je lichaam kan op het beslissende moment een oudere reactie laten zien. Je voelt spanning wanneer je wilt spreken, houdt jezelf iets terug of merkt dat je onmiddellijk bezig bent met hoe jouw woorden zullen landen.

Daarom werken we binnen lichaamsgerichte hechtingstherapie niet alleen met de inhoud van wat iemand wil zeggen. Ook de manier waarop iemand zichzelf in het contact organiseert geeft informatie.

• Blijf je ademen wanneer je duidelijk wordt?
• Kun je je eigen positie blijven voelen terwijl je naar de ander kijkt?
• Kun je kracht ervaren zonder onmiddellijk harder of juist zachter te worden?

Het lichaam levert daarbij geen vaststaande waarheid. Het helpt zichtbaar maken wat er in het relationele moment gebeurt.

Je hoeft de ander niet weg te duwen om jezelf vast te houden

Hier zit misschien wel de grootste misvatting rond grenzen. Mensen die lang hebben aangepast, zien aanvankelijk vaak twee mogelijkheden. Ze blijven vriendelijk en leveren zichzelf gedeeltelijk in, of ze kiezen voor zichzelf en worden bang dat ze hard, egoïstisch of afstandelijk worden.

Er bestaat veel meer ruimte tussen die twee uitersten.

Je kunt duidelijk zijn over wat je wel en niet wilt en tegelijkertijd betrokken blijven bij wat dat voor de ander betekent. Iemands teleurstelling hoeft je liefde of betrokkenheid niet ongedaan te maken, net zoals begrip voor de wens van de ander niet verplicht tot instemming. Ook wanneer een reactie je raakt, kun je bij je eigen afweging blijven en van daaruit bepalen wat voor jou klopt.

Dat vermogen is wezenlijk voor verbondenheid tussen twee volwassenen. De ander hoeft niet kleiner te worden zodat jij kunt bestaan, en jij hoeft niet te verdwijnen zodat de ander ruimte heeft.

Wanneer juist de reactie van de ander ervoor zorgt dat je je eigen waarheid weer gaat terugnemen, sluit Wanneer je de ander niet langer hoeft te beschermen tegen jouw waarheid hier direct op aan.

Verlangen is iets anders dan eisen

Binnen lichaamsgericht hechtingswerk wordt onderzocht hoe zelfbevestiging en liefde naast elkaar kunnen bestaan. Jezelf uitspreken hoeft verbinding niet uit te sluiten; echte verbondenheid vraagt juist dat beide mensen aanwezig kunnen zijn.

Daar hoort ook een onderscheid bij tussen een verlangen en een eis.

Je kunt heel duidelijk zeggen: “Ik wil graag meer tijd met je doorbrengen.” Daarmee maak je jezelf zichtbaar. De ander blijft vrij om te voelen en antwoorden wat voor hem of haar waar is.

Wanneer daar innerlijk bijkomt dat de ander jouw verlangen móét vervullen omdat jij anders niet in orde bent, krijgt dezelfde wens een andere lading. Dan wordt zelfexpressie gemakkelijker een poging om de ander te sturen.

Dit onderscheid maakt iets belangrijks zichtbaar: jezelf volledig uitspreken en de vrijheid van de ander respecteren kunnen tegelijkertijd bestaan. Juist daarin krijgt gezonde kracht een volwassen vorm.

Duidelijkheid maakt echte ontmoeting mogelijk

Wanneer iemand lange tijd gewend is geweest om de relatie vooral goed te houden door zich aan te passen, kan meer duidelijkheid aanvankelijk voelen als een risico. De vertrouwde soepelheid neemt af en de ander krijgt niet langer vanzelfsprekend de versie van jou die zich makkelijk voegt naar wat nodig lijkt. Dat kan spanning oproepen, juist omdat er nu iets zichtbaarder wordt wat eerder naar de achtergrond verdween: jouw eigen voorkeur, behoefte en grens.

Tegelijkertijd kan die duidelijkheid de relatie juist eerlijker maken. De ander hoeft minder te raden naar wat jij werkelijk wilt en een ja krijgt meer betekenis wanneer ook een nee mogelijk is. Wat je geeft, komt dan vaker voort uit een bewuste keuze en hoeft minder vaak gevolgd te worden door irritatie of het gevoel dat je jezelf hebt overvraagd. Ook verschillen kunnen opener besproken worden, omdat ze niet eerst hoeven te worden afgezwakt om de relatie te beschermen.

Daarmee verandert ook wat het betekent om gekend te worden. Je wordt in een relatie niet alleen zichtbaar in wat je voor de ander doet, maar ook in wat je zelf belangrijk vindt, verlangt, nodig hebt en wilt begrenzen. Juist doordat beide mensen daarin meer aanwezig zijn, ontstaat er ruimte voor werkelijk contact.

Grenzen leren aangeven is daarom onderdeel van een bredere ontwikkeling: leren jezelf mee te nemen in de relatie zonder de ander uit het oog te verliezen. Het gaat erom dat je kunt ervaren wat voor jou klopt, daar woorden aan kunt geven en kunt verdragen dat de ander daar iets anders naast kan zetten.

Dit kun je daadwerkelijk leren

Je kunt deze tekst begrijpen en jezelf er volledig in herkennen. Het spannendste gedeelte begint meestal wanneer er werkelijk iemand tegenover je staat.

Dan merk je pas hoe snel je automatisch gaat verzachten, verklaren, aanpassen of terugtrekken. Of hoe lastig het is om kracht te voelen zonder te verharden. Precies op dat punt wordt lichaamsgericht oefenen waardevol: je kunt ervaren wat er in jouw lichaam en in het contact verandert wanneer je jezelf duidelijker laat zien.

Tijdens de themadag Grenzen voelen zonder schuldgevoel onderzoeken we dit in werkelijk contact. Je oefent met het voelen en uitdrukken van wat voor jou klopt, terwijl de ander aanwezig blijft. Je ontdekt waar je jezelf inhoudt, waar schuldgevoel of angst het overneemt en hoe je meer toegang kunt krijgen tot de gezonde kracht waarmee je een wens, verschil of grens kunt dragen.

Als je merkt dat je vaak precies weet wat je had willen zeggen zodra het gesprek voorbij is, of dat je wel voelt wat je wilt maar het moeilijk vindt om daar in contact voor te blijven staan, dan is er iets heel concreets te leren. Tijdens deze themadag kun je dat niet alleen begrijpen, maar ook ervaren en oefenen.

Bekijk de themadag Grenzen voelen zonder schuldgevoel en reserveer jouw plek!